Bağımlılık Haritası Nedir?
Bu alıştırma, dijital hayatında hangi şirketlere ne kadar bağımlı olduğunu görselleştirmeni sağlar. Amaç: mevcut durumunu net görmek ve Aşama 2’de neyi değiştireceğini planlamak.
Haritanı Çiz
Aşağıdaki tabloyu doldur. Her satır için düşün: bu hizmet yarın kapansa hayatım ne kadar etkilenir?
İletişim
| Hizmet | Kullanıyor musun? | Bağımlılık (1-5) | Alternatif |
|---|---|---|---|
| Signal | |||
| Telegram | Signal / Element | ||
| Instagram DM | — | ||
| SMS | Signal | ||
| E-posta (Gmail) | ProtonMail |
Depolama & Dosyalar
| Hizmet | Kullanıyor musun? | Bağımlılık (1-5) | Alternatif |
|---|---|---|---|
| Google Drive | Syncthing / Nextcloud | ||
| iCloud | Syncthing / Nextcloud | ||
| Google Photos | Yerel yedekleme + Syncthing | ||
| OneDrive | Syncthing / Nextcloud |
İşletim Sistemi & Yazılım
| Hizmet | Kullanıyor musun? | Bağımlılık (1-5) | Alternatif |
|---|---|---|---|
| Windows | Linux Mint | ||
| macOS | Linux | ||
| Microsoft Office | LibreOffice | ||
| Google Chrome | Firefox | ||
| Android (Google) | GrapheneOS | ||
| iOS | GrapheneOS (farklı telefon gerekir) |
Sosyal Medya
| Hizmet | Kullanıyor musun? | Bağımlılık (1-5) | Alternatif |
|---|---|---|---|
| Nostr | |||
| X (Twitter) | Nostr | ||
| YouTube | FreeTube / NewPipe | ||
| TikTok | — (bırak) | ||
| — (bırak) |
Finans
| Hizmet | Kullanıyor musun? | Bağımlılık (1-5) | Alternatif |
|---|---|---|---|
| Banka kartı | Nakit + Bitcoin (kademeli) | ||
| Google Pay / Apple Pay | Nakit + Bitcoin | ||
| Online bankacılık | — (gerekli, aşağıya bak) |
Arama & Navigasyon
| Hizmet | Kullanıyor musun? | Bağımlılık (1-5) | Alternatif |
|---|---|---|---|
| Google Arama | DuckDuckGo / SearXNG | ||
| Google Maps | Organic Maps / OsmAnd | ||
| Google Translate | LibreTranslate / DeepL |
Sonuçlarını Değerlendir
Bağımlılık Skoru
Tüm “bağımlılık” puanlarını topla:
- 10-20: Nispeten bağımsızsın. Aşama 2 senin için kolay olacak.
- 20-40: Orta düzey bağımlılık. Aşamalı geçiş gerekli.
- 40-60: Yüksek bağımlılık. Sabırla, adım adım.
- 60+: Çok yüksek. Ama endişelenme — herkes bir yerden başlar.
Finans Hakkında Dürüst Bir Not
Banka hesabı, Türkiye’de maaş almak, fatura ödemek ve devlet hizmetleri için pratik bir zorunluluktur. Bu, gerçek zarurettir — tembelllik değil. Hedef bankacılığı tamamen bırakmak değil, fiat sisteme bağımlılığı kademeli olarak azaltmaktır: nakit kullanımını artırmak, Bitcoin ile tasarruf yapmak, Google/Apple Pay gibi ekstra gözetim katmanlarını kaldırmak. Konu 15 (Bitcoin’e Giriş) ve Konu 16 (Kendi Cüzdanın) bu konuyu derinleştirir.
En Kritik Bağımlılıklar
Hangi hizmetin puanı 4 veya 5? Bunlar senin en zor geçişlerin olacak. Ama aynı zamanda en önemli olanlar — çünkü en çok bağımlı olduğun yer, en çok risk taşıyan yer.
Aşama 2’ye Hazırlık
Bu haritayı sakla. Aşama 2’de sırayla:
- E-posta — ProtonMail’e geçiş (platform bağımsız, hemen yapılabilir)
- Dosyalar — Syncthing/Nextcloud kurulumu
- Ofis — LibreOffice’e geçiş
- İşletim sistemi — Linux’a geçiş (ilk üç adımda özgüven kazandıktan sonra)
- Para — Bitcoin’e giriş
- Cüzdan — Self-custody öğrenme
Her adımda bağımlılık haritana geri dön ve güncelle. Puanların düştükçe, özgürlüğün artıyor demektir.
Hatırla: Muhasebe acı verebilir — ama görmezden gelmek çözüm değil. Bağımlılıklarını bilmek, onlardan kurtulmanın ilk adımıdır.